BIP
8. Szczycieński batalion radiotechniczny
Żołnierska Pamięć

Południowe Mazury, a ściślej obszar obejmujący powiat szczycieński, były terenem, gdzie I Wojna Światowa pozostawiła swoje piętno. Działania wojenne rozpoczęły się w tej części dawnych Prus Wschodnich 21 sierpnia, a skończyły 31 sierpnia, ale do potyczek i walk przygranicznych dochodziło jeszcze w listopadzie i grudniu 1914 oraz w marcu i maju 1915 roku. Miały tu miejsce przemarsze wojsk, walki graniczne, potyczki, tędy przebijały się rozbite dywizje rosyjskie w bitwie na polach Lutr, Biesowa i Zerbunia, tutaj gromiono wycofujące się w nieładzie rosyjskie oddziały rozbite w wielkiej bitwie pod Olsztynkiem, określanej jako bitwa pod Tannenbergiem. W historii na trwale zapisało się miejsce w okolicach leśniczówki Karolinka, gdzie poniósł śmierć gen. Aleksander Samsonow, dowódca rozbitej Armii „Narew”.

Cmentarz w Lesinach 1914 r.


Na polach bitew i potyczek wschodniopruskiej kampanii wojennej, według danych zawartych w pracy Maxa Dehnena i Waltera Raschdaffa, śmierć poniosło około 61 200 żołnierzy, w tym 27 860 Niemców i 1100 Austriaków oraz 32 540 Rosjan, ponadto w obozach jenieckich zmarło 700 Rumunów, 40 Anglików, 31 Belgów, 8 Serbów, 4 Francuzów, 3 Włochów i 1 Amerykanin. Nie są to dane pełne, gdyż tylko w samym obozie jenieckim w Markajmach koło Lidzbarka Warmińskiego zmarło i zostało na tamtejszym cmentarzu pochowanych 53 Francuzów, 49 Anglików, 45 Belgów i 19 Włochów. Lista jest oczywiście o wiele szersza, gdyż w obu armiach walczyli przedstawiciele różnych narodowości, dotyczy to szczególnie armii rosyjskiej. Na podstawie zachowanych aktów zgonów 2081 żołnierzy rosyjskich, zmarłych w obozie w Markajmach, można prześledzić, skąd byli rekrutowani ci żołnierze, a mianowicie nie tylko z guberni rosyjskich, ale także z guberni położonych na terenie Królestwa Polskiego, dzisiejszej Ukrainy, Białorusi, Litwy, Łotwy, Gruzji, a także Żydzi.


Cmentarze na polach bitew i potyczek były zakładane natychmiast po skończonych walkach, na ogół pojedyncze lub zbiorowe mogiły ziemne, oznaczone krzyżami. Natomiast prace mające na celu założenie i uporządkowanie tych miejsc zostały podjęte zaraz po ustaniu działań wojennych i prowadzone były jeszcze w latach trzydziestych.


Cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej można podzielić na trzy podstawowe grupy: cmentarze pobitewne, określane w literaturze niemieckiej jako Gefechtsfriedhof cmentarze zakładane przy lazaretach (szpitalach wojskowych) - Lazarettfriedhof oraz na cmentarze jenieckie, zakładane przy obozach jenieckich - Gefangenenfriedhof Wśród tych trzech typów cmentarzy wydziela się cmentarze samodzielne, kwatery wojenne na cmentarzach wyznaniowych oraz tzw. pojedyncze mogiły. Spotyka się również określenia, związane z miejscem usytuowania, cmentarz leśny. Podział ten jest jednak trudny do utrzymania, gdyż obecnie wygląd miejsca ich położenia i ich otoczenie jest często całkiem odmienne od pierwotnego.

W ramach akcji "Żołnierska pamięć", żołnierze z 8. Szczycieńskiego batalionu radiotechnicznego, po uzgodnieniu z Wójtem Gminy Wielbark i za zgodą Wojwewódzkiego Konserwatora Zabytków, podjęli się opieki nad cmentarzem z okresu I wojny światowej położonym w Lesinach Wielkich.

 

Tekst: sierż. R.Arbatowski, A.Wdowski

Foto: Archiwum, A.Wdowski

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych